Huidige diagnostiek
veroorzaakt veel menselijk leed

Bang om te kiezen

Keer op keer moet psychiater Jeroen Terpstra constateren dat diagnoses in zijn vakgebied onder de maat zijn. Psychiatrische diagnoses worden veel vaker dan somatische, halverwege de behandeling aangepast. Er worden aanmerkelijk meer second opinions aangevraagd en “te vaak blijft het bij categoriseren en komt het niet tot een echte diagnose”.

Dat komt, denkt Terpstra, omdat zijn vakbroeders en -zusters te bang zijn om te kiezen: “Ze vinken simpelweg de DSM-lijstjes af en constateren dan dat de patiënt een beetje A heeft, en dat het ook een beetje B kan zijn, met een vleugje C. En dat levert geen werkbare diagnoses op.”
Terpstra wordt met regelmaat door collega’s ingeroepen voor een second opinion. “Je zou me kunnen zien als een dr. House, maar dan zónder de wandelstok en verslaving, en mét een sympathieker karakter”, lacht Terpstra. Mede dankzij zijn status als diagnostisch specialist heeft hij meer dan gemiddeld zicht op de toestand op het gebied van diagnostiek in zijn vakgebied. En hij constateert veel gevallen van matige diagnostiek.

Leed

Wanneer de kwaliteit van de psychiatrische diagnose te wensen overlaat, worden patiënten niet goed behandeld. Ze worden te snel huiswaarts gestuurd, of ontvangen juist te lange of te veel verschillende behandelingen. In alle gevallen met veel menselijk leed tot gevolg: verlies van arbeidsjaren, verslechtering van de gezondheid en verlies van sociaal-maatschappelijke positie. En mensen met psychische klachten kampen sowieso met een stigma en maatschappelijk onbegrip. Meer dan mensen met lichamelijke klachten. “Het is voor deze mensen dus extra belangrijk dat de diagnostiek op orde is”, onderstreept Jeroen.

Anders dan andere medisch specialisten

Er wordt veel gedaan om het psychiatrisch onderzoek zo objectiveerbaar mogelijk te maken, maar psychiatrisch onderzoek heeft geen equivalenten voorhanden van de Röntgenfoto, de CT-scan, het EEG, het ECG of zelfs maar een bloeddrukmeter. De psychiater is vooral aangewezen op zijn eigen brein; zijn kennis, zijn ervaring. “Hij is, als het ware, zijn eigen instrument”. De psychiatrie onderscheidt zich op dit vlak nadrukkelijk van andere medische specialisaties.
“Het kan zijn dat dit verklaart waarom mijn vakbroeders zo voorzichtig zijn in het trekken van conclusies”, overweegt Terpstra, “maar dat maakt het niet minder vervelend.”

Alsof je de röntgenfoto door de versnipperaar haalt

Een psychiatrische diagnose komt tot stand in één of meerdere gesprekken tussen behandelaar en patiënt. Van zo’n gesprek wordt weliswaar (op basis van wat de behandelaar op dat moment relevant lijkt) een geschreven verslag gemaakt en aan het dossier toegevoegd, maar de exacte, gedetailleerde omstandigheden van dat gesprek, de mimiek van de patiënt, de intonatie van de interviewer, zijn voor altijd verloren. Bijna alsof een röntgenfoto direct na de diagnose door de versnipperaar wordt gehaald.

Transparanter, controleerbaarder: diagnostische camera

Het is de zomer van 2010 als Jeroen, op een zonnig strandje bij een meertje in de Bourgogne, weer eens nadenkt over de problemen van de psychiatrische diagnostiek en besluit dat hij er wat aan gaat doen: hij gaat de psychiatrische diagnostiek transparanter en controleerbaarder maken.
En dat wil hij in eerste instantie doen door van de gesprekken tussen behandelaar en patiënt betere, objectievere verslaglegging te doen. Op een manier zodat op elk moment in de behandeling kan worden teruggegrepen op alle details van het gesprek. Ook op die, die aanvankelijk onbelangrijk leken. Want zo, weet Terpstra, komt een middel voorhanden om het instrument van een psychiater; zichzelf, te ijken. En zo ook kunnen collega’s beter van elkaar leren.

Daarom start hij, samen met Stefan de Haas, de ontwikkeling van de Diagnostische Camera. Een videocamera die uiterst veilig, en met de druk op een knop een diagnostisch 10-minuten gesprek tussen behandelaar en patiënt vastlegt. Deze kwam in 2015 beschikbaar en werd meteen op verschillende plaatsen in de GGZ ingezet.

Psychiatrisch Expertise Centrum

De eerder genoemde angst die Jeroen bij veel collega’s constateert lijkt de gehele discipline te hebben beïnvloed. “Geef een internist de kans om nieuwe technieken uit te testen, en hij zal die nieuwe CT-scanner juichend binnenhalen”, zo schetst Jeroen. “Maar de gemiddelde psychiater loopt niet bepaald voorop bij innovatie.” Sinds de introductie van de Diagnostische Camera zijn ze inmiddels op tientallen plekken in de GGZ geïmplementeerd, toch gaat het naar de smaak van Jeroen niet snel genoeg.
Daarom startte hij in februari van dit jaar het Psychiatrisch Expertise Centrum, dat inmiddels al verschillende patiënten heeft mogen diagnostiseren.

Dichtbij de patiënt

Omdat de beelden van de Diagnostische Camera uitstekend op afstand te beoordelen zijn, is het niet langer noodzakelijk dat de expert (elk gesprek) ter plaatse is. Vergelijkbaar met de goed getrainde radioloog die het voorwerk voor de chirurg of internist verricht, kunnen goed getrainde, maar goedkopere interviewers, onder verantwoordelijkheid van de psychiater het veldwerk verrichten. Zo kan de diagnostiek niet alleen efficiënter, maar, omdat de camera zo draagbaar is, ook, conform de huidige tendensen, dichter bij de patiënt plaatsvinden. Bij de huisarts, of, zelfs bij de patiënt thuis.

Toekomstige ontwikkeling

Natuurlijk: de ontwikkeling van diagnostiek met de Diagnostische Camera staat in haar kinderschoenen. En zo ook de interpretatie van de beelden die ze oplevert. Maar dat is niet veel anders dan met andere disciplines. Vergelijkbaar met het jaar 1895 toen Wilhelm Röntgen zijn allereerste röntgenfoto bekeek. Hij herkende waarschijnlijk probleemloos de botjes van de vingers van de hand van zijn vrouw, en waarschijnlijk haar trouwring, maar het heeft bijna 125 jaar onderzoek en ontwikkeling van de techniek geduurd voordat de huidige ervaren radioloog minuscule afwijkingen in kraakbeenweefsel kan herkennen als het begin van Artritis.

Al heeft de diagnostiek met de Diagnostische Camera zich, ook in zijn huidige staat, al duidelijk bewezen, toch verdient ze vergelijkbare hoeveelheden tijd, geld en energie voor de perfectionering als diagnostisch instrument voor de psychiatrie.

Dat verdient de discipline. En zijn patiënten.

Volg ons!

En blijf op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van toekomstbestendige (geestelijke) gezondheidszorg.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief:

Nieuwsbrief? Ja!